فصل اول

תַּנְיָא [בְּסוֹף פֶּרֶק ג' דְּנִדָּה]: "מַשְׁבִּיעִים אוֹתוֹ,

در آخر فصل سوم گمارای نیدا ^۱ آموخته شده است که قبل از اینکه یک شخص یهودی بدنیا بیاید بوسیله فرشته خداوند او را قسم میدهند که

”תְּהִי צַדִּיק וְאַל תְּהִי רָשָׁע. וַאֲפִילוּ כָּל הָעוֹלָם כּוּלּוֹ אוֹמְרִים לְךָ צַדִּיק אַתָּה – הֱיֵה בְעֵינֶיךָ כְּרָשָׁע".

"صدیق باش و شخصی ظالم مباش و حتی اگر تمام دنیا بر طبق کردارت به تو میگویند صدیق هستی با وجود این در چشمان خود همانند شخصی ظالم باش"

هر شخص یهودی به خاطر نیت بخصوصی بدنیا می آید، و برای انجام دادن این قصد و نیت الهی است که نشامای (روح) او به این دنیا پایین آمده و در یک بدن ملبس میشود. برای به عمل رساندن این هدف و داشتن قدرت برای انجام این نیت الهی است که قبل از آنکه نشاما (روح) پایین آید، او را قسم میدهند. این قسم همانند قسمی است که دو دوست برای پایدار نگه داشتن یک عهد بین یکدیگر و نگهداری از هم استفاده میکنند با وجود آنکه پایدار نگه داشتن عهد و نگه داری از هم موضوعی مثبت و مسلم میباشد با وجود این قسم خوردن این دو دوست قدرتی مافوق طبیعی و بخصوص در مستحکم نگه داشتن دوستی آنها ایجاد میکند. و بدین صورت حتی زمانی که این دو از هم دور هستند و قادر به دیدن یکدیگر نمی باشند، احساس نزدیکی کامل کرده و خواستار انجام عهد خود میباشند. بهمین ترتیب نشاامای یک یهودی در درگاه خدا نشامایی کامل و خواستار انجام تمام دستورات پادشاه پادشاهان میباشد با وجود این، بوسیله قسم خوردن در درگاه خد-ا، قدرتی مافوق و عالیه برای پایداری عهدش و نگه داشتن ۶۱۳ احکام خد‐اوند در مرحله بعدی که این دنیا می باشد بدست میآورد. دنیایی که الهیت را بطور واضح با چشمان جسمانی مشاهده نکرده و به نظر پنهان می آید. و این قسم اصدار قدرتی است که بوسیله آن قادر به پیش بردن نیت الهی خود در این دنیا میباشد. همانطور که در گمارای نیدا نوشته شده است این قَسَم از دو قسمت تشکیل شده است:

۱) اول اینکه به چه نحوی زندگی کند، که شخصی صدیق باشد و شخصی ظالم مباشد.

۲) و دوم آنکه با چه نظری به خود بنگرد، «در چشمان خود شخصی ظالم باش». این دو مورد در فصلهای آینده بیشتر توضیح داده خواهد شد.

וְצָרִיךְ לְהָבִין, דְּהָא תְּנַן [אָבוֹת פֶּרֶק ב']: "וְאַל תְּהִי רָשָׁע בִּפְנֵי עַצְמֶךָ".

در واقع این دو قسمت احتیاج به توضیح دارند، و مفهوم آن را باید درک کنیم. چون [در میشنایِ پیرکِی آووُت فصل دوم] ^۲ نوشته شده است "و در دیدِ خود ظالم مباش"؟

پس چگونه ممکن است که از یک طرف نشاما را قسم میدهند که خود را مانند یک ظالم محصوب کن ، و در میشنا نوشته شده است که شخصی مجاز نیست خود را ظالم محسوب کند؟^۳

וְגַם, אִם יִהְיֶה בְעֵינָיו כְּרָשָׁע – יֵרַע לְבָבוֹ וְיִהְיֶה עָצֵב,

و ضمنا اگر در چشمان خود ، شخصی ظالم باشد، روحیه او بد و غمگین خواهد بود.

וְלֹא יוּכַל לַעֲבוֹד ה' בְּשִׂמְחָה וּבְטוּב לֵבָב,

و قادر به پَرَستِش خداوند با خوشحالی و قلبی شاداب نخواهد بود.^۴

וְאִם לֹא יֵרַע לְבָבוֹ כְּלָל מִזֶּה,

و اگر روحیه او از این موضوع اصلا بد نشود،

יָכוֹל לָבוֹא לִידֵי קַלּוּת, חַס וְשָׁלוֹם.

ممکن است خدایی نکرده به سَبُک سَری و بی خیالی برسد.

אַךְ הָעִנְיָן,

بلکه توضیحات و جواب موارد ذکر شده در این موضوع است،

כִּי הִנֵּה מָצִינוּ בַּגְּמָרָא ה' חֲלוּקּוֹת: צַדִּיק וְטוֹב לוֹ, צַדִּיק וְרַע לוֹ,

که در گمارا ^۵ پنج گونه اشخاص مختلف در میان مردم یافت میکنیم:

۱) صدیقی که خوبی دارد و در زندگی مرفه است ،

۲) صدیقی که بدی دارد و در زندگی سختی میکشد،

רָשָׁע וְטוֹב לוֹ, רָשָׁע וְרַע לוֹ, וּבֵינוֹנִי.

۳) ظالمی که خوبی دارد و زندگی مرفهی دارد

۴) ظالمی که بدی دارد و در زندگی رنج و بدبختی دارد و

۵) شخصی بینونی، (متوسط) ، که نه صدیق میباشد و نه ظالم.

וּפֵירְשׁוּ בַּגְּמָרָא: "צַדִּיק וְטוֹב לוֹ – צַדִּיק גָּמוּר,

و توضیح آن در گِمارا بدین ترتیب است: "صدیقی که خوبی دارد، یک صدیق کامل است. و احتیاج به چیزی در دنیا ندارد و به همین خاطر زندگی او نیز خوب میباشد.

צַדִּיק וְרַע לוֹ – צַדִּיק שֶׁאֵינוֹ גָמוּר".

صدیقی که بدی دارد، صدیقی ناکامل است" و در این دنیا هنوز محتاج می باشد و بنابر این زندگی او تلخ است.

معنایی که در گمارا ذکر شده به ما یاد میدهد که این دو صدیق ها، که یکی خوبی و دیگری بدی دارد ، دو نوع مختلف صدیق هستند و نه اینکه یکی بد، و دیگری خوب میباشد. بنا بر این، نامهایی که بوسیله آنها این دو صدیق را از همدیگر مشخص میکند، نام صدیق کامل و صدیق غیر کامل می باشند. ولی لغات "خوبی دارد" و "بدی دارد" در وصف رتبه هر یک از این دو صدیق ها نقشی بازی نمی کنند و فقط موضوعی فرعی می باشد. به این معنا که یکی "صدیق کامل" است و به این خاطر موجب میشود که خوبی داشته باشد و دیگری "ناکامل" است و بنابراین بدی دارد.

پس تا اینجا معنای دو نوع صدیق در گمارا توضیح داده شد. و همکنون ادمور هزاکن متن خود را با جستجو در پی مراجع دیگری برای یافت معنای عمیقتر این دو نوع صدیق ادامه میدهد.

וּבְרַעְיָא מְהֵימְנָא פָּרָשַׁת מִשְׁפָּטִים פֵּירַשׁ: צַדִּיק וְרַע לוֹ – שֶׁהָרָע שֶׁבּוֹ כָּפוּף לַטּוֹב וְכוּ',

و در "رعیه مهمنا" پاراشای میشپاطیم ^۶ توضیح داده شده: که "صدیقی که بدی دارد - شخصی است که آن بدی که در او وجود دارد، ولی مطیع و زیر تسلط خوبی او قرار گرفته" و غیره. او چنان صدیقی است که هنوز در خود کمی بدی دارد ولی این بدی در برابر خوبی که در اوست، کاملا باطل است.^۷

و بنابراین "صدیقی که خوبی دارد"، چنان نوع صدیقی است که تمام وجودش خوبی است و به هیچ نحو بدی ندارد بر طبق این معنا که در ذوهر نوشته شده به این نتیجه میرسیم که به غیر از لقبهای "صدیق کامل" و "صدیق

نا کامل"، لقبهای صدیقی که خوبی دارد و صدیقی که بدی دارد نیز، نقشی در وصف هویت این دو صدیق بازی می کنند. یکی صدیقی است که به تمامی خوب است و هیچ جایی برای بدی ندارد و این صدیقی است که خوبی دارد.

و دیگری صدیقی است که هنوز ذره ای از بدی در او وجود دارد ولی در برابر خوبی او باطل است و این "صدیقی است که بدی دارد".

بر طبق آنچه که در فصلهای آینده یاد خواهیم گرفت این دو لقب، نشان دهنده دو نکته مختلف در یک صدیق هستند لقبهای صدیق کامل و صدیق ناکامل حاکی از درجه عشق آنها به خداوند می باشند . آنکه عشق نشامای او به خداوند کامل و آنکه عشق (نشامای) او به خداوند ناکامل میباشد. اما لقبهای "صدیقی که خوبی دارد" و"صدیقی که بدی دارد" حد و درجه وجود سرشت بد آنها را وصف می کنند.

یکی از آنها صدیقی است که سرشت بد خود را کاملا از بین برده و تمامی او فقط سرشت خوب است و او صدیقی است که خوبی دارد. و دیگری صدیقی است که هنوز ذره ای بسیار کوچک از سرشت بد آن باقی مانده است و با وجود اینکه این بدی در برابر سرشت خوب او کاملا باطل و تحت کنترل وی میباشد؛ و در نتیجه امکان ندارد که این یک ذره بدی نهفته، به صورت آشکار به مرحله تفکر، صحبت و یا عمل برسد، با وجود این، او صدیقی است که دارای خوبی مطلق نیست و بنابراین "صدیقی که بدی دارد" خوانده میشود.

וּבַגְּמָרָא סוֹף פֶּרֶק ט' דִּבְרָכוֹת: "צַדִּיקִים – יֵצֶר טוֹב שׁוֹפְטָן כוּ', רְשָׁעִים – יֵצֶר הָרָע שׁוֹפְטָן,

و در آخر فصل نهم گمارای براخوت ^۸ نوشته شده: "صدیقها بوسیله سرشت خوب برانگیخته می شوند وغیره، ظالمان به وسیله سرشت بد برانگیخته میشوند و در آنها سرشت بد، عقیده و نظر می دهد

בֵּינוֹנִים – זֶה וָזֶה שׁוֹפְטָן וְכוּ'.

اشخاص متوسط را، این و آن سرشت بد و سرشت خوب هر دو بر می انگیزند، وغیره.

אָמַר רַבָּה: כְּגוֹן אֲנָא בֵּינוֹנִי.

رباه گفت ^۹ شخصی همانند من "بینونی" شخصی متوسط می باشد. رباه یکی از بزرگترین عالمان تلمود بود و سخنان او در مکانهای مختلف تلمود ذکر شده است و در اینجا وی با تعجب همه، خود را مورد مثال برای یک شخص متوسط قرار میدهد.

אָמַר לֵיהּ אַבַּיֵּי: לֹא שָׁבִיק מַר חַיֵּי לְכָל בִּרְיָּה וְכוּ'.

اَبَیِه به او گفت: سرور من حیاتی برای دیگر موجودات باقی نمیگذارد، و غیره..

زیرا که از شما کسی والا مقامتر نیست و با وجود این شما خود را «بینونی» (شخص متوسط) خطاب میکنید و بنابر این اشخاص دیگر که از شما پایین تر هستند، نسبت به شما ظالم نامیده می شوند. و اشخاص ظالم حتی در طی زندگیشان مانند یک مرده بشمار میروند ^۱۰. پس بدین ترتیب زمانی که شما خود را یک بینونی, (شخصی متوسط) خطاب میکنید, برای اشخاص دیگر زندگی باقی نمی گذارید.

וּלְהָבִין כָּל זֶה בַּאֵר הֵיטֵב,

و برای فهمیدن تمام این موضوع بطور واضح

که بطور کلی، رباه و اَبیه درباره چه با هم مجادله میکردند؟ اگر بر طبق تصور اکثریت مردم، یک شخص بینونی شخصی است که مجموعه اعمال نیک او و مجموعه گناهانش مساوی می باشند، در آن صورت تشخیص این موضوع باید بسیار ساده باشد؟ پس دلیل بحث و مجادله آبیه و راوا چیست؟ پس برای توضیح این موضوع

וְגַם לְהָבִין מַה שֶּׁאָמַר אִיּוֹב [בָּבָא בַּתְרָא פֶּרֶק א']: "רִבּוֹנוֹ שֶׁל עוֹלָם, בָּרָאתָ צַדִּיקִים בָּרָאתָ רְשָׁעִים כוּ'",

و همچنین برای فهمیدن آنچه که ایوب [باوا بَترا فصل اول] گفت ^۱۱ : "ای خالق دنیا، صدیقها آفریدی، ظالمان آفریدی" و غیره،

וְהָא ‘צַדִּיק' וְ'רָשָׁע' לֹא קָאָמַר!

و مگر نه اینکه گفته نشده اگر شخصی صدیق یا ظالم خواهد بود؟

در گمارا (^۱۲) ذکر شده است که قبل از اینکه بچه ای آفریده شود فرشته ای از درگاه خداوند می پرسد : آیا این بچه عاقل خواهد بود یا احمق، قوی یا ضعیف؟ ..... و غیره. ولی . صدیق یا ظالم ، اصلاً ذکر نشده زیرا که این موضوعی است که به اختیار و حق انتخاب هر شخص در این دنیا واگذار شده و هیچ شخصی به عنوان یک صدیق و یا ظالم چشم به دنیا نمیگشاید. پس احتیاج به توضیح است که چرا ایوب گفته : صادقان آفریدی ، ظالمان آفریدی؟ (^۱۳)

וְגַם לְהָבִין מַהוּת מַדְרֵגַת הַבֵּינוֹנִי,

و همچنین برای فهمیدن ماهیت رتبه یک بینونی، یک شخص متوسط، توضیحاتی لازم می باشد

שֶׁבְּוַדַּאי אֵינוֹ מֶחֱצָה זְכֻיּוֹת וּמֶחֱצָה עֲוֹנוֹת, שֶׁאִם כֵּן, אֵיךְ טָעָה רַבָּה בְּעַצְמוֹ לוֹמַר שֶׁהוּא בֵּינוֹנִי,

زیرا که مطمئنا او (یک بینونی) شخصی نیست که دارای نیمی "زِخوت" شایستگی و پاداش برای کارهای نیک وی، و نصفی گناه میباشد. چون اگر در واقع چنین است، چگونه رَباه، درباره خود اشتباه کرد و گفت که او شخصی «بینونی» است ؟

וְנוֹדָע דְּלָא פָסִיק פּוּמֵיהּ מִגִּירְסָא, עַד שֶׁאֲפִילוּ מַלְאַךְ הַמָּוֶת לֹא הָיָה יָכוֹל לִשְׁלוֹט בּוֹ,

و این دانسته شده و مشهور است (^۱۴ ) که دهان او هرگز از یاد گرفتن توراه باز نایستاد، تا حدی که حتی فرشته مرگ قادر به تسلط بر او نبود. (^۱۵)

וְאֵיךְ הָיָה יָכוֹל לִטְעוֹת בְּמֶחֱצָה עֲוֹנוֹת חַס וְשָׁלוֹם?

پس چطور می توانست که خد-ایی نکرده در طول زندگیش خطا کند و نیمی از اعمال او گناه باشند؟ و بگوید که او شخصی «بینونی» متوسط است ؟

او حتی یک لحظه از یاد گرفتن توراه باز نماند تا جایی که فرشته مرگ به او دسترسی نداشت و قادر به گرفتن جان وی نبود و چطور امکان داشت که به تصور خود ، شخصی دارای نصفی کردار خوب و نصفی گناه باشد؟

וְעוֹד, שֶׁהֲרֵי בְּשָׁעָה שֶׁעוֹשֶׂה עֲוֹנוֹת נִקְרָא רָשָׁע גָּמוּר

و بعلاوه در چه زمانی یک شخص بینونی (متوسط) نامیده میشود؟ چون در زمانی که مرتکب به گناه میشود تا زمانی که توبه کند ظالم کامل خطاب میشود و نه یک بینونی.

[וְאִם אַחַר־כָּךְ עָשָׂה תְּשׁוּבָה – נִקְרָא צַדִּיק גָּמוּר],

(^۱۶) و اگر بعد از آن توبه کرد یک صدیق کامل خطاب میشود، و نه بینونی.

بنابراین در چه زمانی یک شخص، بینونی نامیده میشود ؟ در زمانی که مرتکب گناه است، ظالم کامل نامیده میشود! و اگر شخص گناهکار توبه کند، صدیق کامل خوانده میشود!

پس درجه بینونی چی است؟ و کی است؟

וַאֲפִילוּ הָעוֹבֵר עַל אִיסּוּר קַל שֶׁל דִּבְרֵי סוֹפְרִים – מִקְרֵי רָשָׁע, כִּדְאִיתָא בְּפֶרֶק ב' דִּיבָמוֹת וּבְפֶרֶק קַמָּא דְנִדָּה.

و حتی کسی که از مَنعِ سبک و کوچکی از خَخامیم (یعنی کاری که انجام آن را خخاميم منع کرده اند و نه اینکه توراه منع کرده است، با وجود این او از این دستور نهی هر چقدر هم که ناچیز و کوچک باشد) سرپیچی میکند ظالم خطاب میشود.همانطور که در فصل دوم گمارای یواموت (^۱۷) و اول گمارای نیداه دیده (^۱۸) میشود.

וַאֲפִילוּ מִי שֶׁיֵּשׁ בְּיָדוֹ לִמְחוֹת וְלֹא מִיחָה נִקְרָא רָשָׁע [בְּפֶרֶק ו' דִּשְׁבוּעוֹת].

و حتی شخصی که خود گناهی انجام نمیدهد ولی قادر به اعتراض کردن و جلوگیری از شخصی که در حال انجام دادن یک گناه است می باشد، و اعتراض نمی کند شخصی ظالم خطاب میشود. [ در فصل ششم گمارای شاووعوت ^۱۹]

וְכָל שֶׁכֵּן וְקַל וָחֹמֶר, בִּמְבַטֵּל אֵיזוֹ מִצְוַת עֲשֵׂה שֶׁאֶפְשָׁר לוֹ לְקַיְּימָהּ,

و مطمئنا چه رسد به کسی که انجام یک میصوای مثبتی برای او ممکن است و از آن غفلت می کند در آن وقت مسلما ظالم نامیده می شود.

כְּמוֹ כָּל שֶׁאֶפְשָׁר לוֹ לַעֲסוֹק בַּתּוֹרָה וְאֵינוֹ עוֹסֵק,

مانند هر فردی که مطالعه توراه برای وی مقدور است ولی مطالعه نمیکند،

שֶׁעָלָיו דָּרְשׁוּ רַבּוֹתֵינוּ־זִכְרוֹנָם־לִבְרָכָה: "כִּי דְּבַר ה' בָּזָה וְגוֹ' הִכָּרֵת תִּכָּרֵת וְגוֹ'".

که درباره او ربانان ما ٦٦، یادشان متبارک، نقل کرده اند (^۲۰): "چون سخن خدا را حقیر شمرده ....و غیره, آن روح بكلى قطع خواهد شد. ....... و غیره" (^۲۱).

וּפְשִׁיטָא דְּמִקְרֵי רָשָׁע טְפֵי מֵעוֹבֵר אִיסּוּר דְּרַבָּנָן.

و بدیهی است که چنین شخصی بیش از کسی که از منع ربانان سرپیچی کرده، ظالم شمرده خواهد شد و نه شخصی بینونی "متوسط" .

וְאִם כֵּן, עַל כָּרְחֲךָ הַבֵּינוֹנִי אֵין בּוֹ אֲפִילוּ עֲוֹן בִּיטּוּל תּוֹרָה,

و اگر بدین ترتیب است، که حتی چنین شخصی که از مطالعه توراه غفلت کرده ظالم نامیده میشود، بنابراین به این نتیجه میرسیم که یک شخص متوسط، «بینونی» حتی دارای گناه غفلت در مطالعه توراه نیست.

که این نوع گناه غفلت از یاد گرفتن تو راه جزوی از گناه های روزانه است

که بسیار مشکل میتوان از آن گریخت. (^۲۲)

וּמִשּׁוּם הָכֵי טָעָה רַבָּה בְּעַצְמוֹ לוֹמַר שֶׁהוּא בֵּינוֹנִי

و به همین خاطر رباه درباره خود اشتباه کرد و گفت که او یک شخص "بینونی" میباشد.

حالا که پی بردیم یک شخص متوسط حتی مرتکب به گناه غفلت در مطالعه توراه نیست، به آسانی پی میبریم که چگونه رباه درباره خود چنین اشتباهی کرد. زیرا که یک شخص متوسط همانند یک صدیق هرگز مرتکب به این گناه نشده. بنابر این با وجودیکه رباه همیشه مشغول مطالعه توراه بود به آسانی خود را با یک بینونی به اشتباه گرفت زیرا که یک بینونی نیز همیشه از هر فرصتی برای مطالعه توراه استفاده میکند.

וּמַה שֶּׁכָּתוּב בַּזֹּהַר חֵלֶק ג' דַּף רל"א: כָּל שֶׁמְּמוּﬠָטִין ﬠֲוֹנוֹתָיו וְכוּ',

و آنچه که در ذوهر قسمت سوم صفحه ۲۳۱ نوشته شده: هر شخصی که گناهانش کمتر است "صدیقی که در زندگی زجر میکشد" خطاب میشود،

הִיא שְׁאֵלַת רַב הַמְנוּנָא לְאֵלִיָּהוּ,

این موضوع سئوالی است که "رو همنونا" از الیاهو هناوی پرسید

אֲבָל לְפִי תְּשׁוּבַת אֵלִיָּהוּ שָׁם, פֵּירוּשׁ "צַדִּיק וְרַע לוֹ" הוּא כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב בְּרַﬠְיָא מְהֵימְנָא פָּרָשָׁה מִשְׁפָּטִים דִּלְﬠֵיל.

ولی بر طبق جوابی که الياهو هناوی در آنجا داد، معنای صدیقی که بدی دارد مانند همان است که در رعیه مهمنا پاراشای میشپاطیم نوشته شده است، که قبلا ذکر شده ( معنای آن صدیقی است که ذره ای بدی در او باقی مانده ولی کاملا زیر تسلط خوبی اوست.)

וְשִׁבְﬠִים פָּנִים לַתּוֹרָה:

و هفتاد صورت مختلف در توضیح توراه وجود دارد (^۲۳) .

וְהָא דְּאָמְרִינָן בְּעָלְמָא, דְּמֶחֱצָה עַל מֶחֱצָה מִקְרֵי בֵּינוֹנִי, וְרוֹב זְכֻיּוֹת מִקְרֵי צַדִּיק,

و اینکه همیشه به اصطلاح عامیانه می گویند :(^۲۴) که شخصی که دارای نصفی کردار نیک و نصفی گناه است، شخص متوسط، "بینونی" ، خطاب میشود و شخصی که فضایل او بیش از گناهانش است صدیق شمرده میشود،

הוּא שֵׁם הַמּוּשְׁאָל

این لقبی است

לְעִנְיַן שָׂכָר וְעוֹנֶשׁ,

که از نظر پاداش و کیفر به آنها داده میشود.

לְפִי שֶׁנִּדּוֹן אַחַר רוּבּוֹ,

چون بر اصل اکثریت اعمالش قضاوت میشود

וּמִקְרֵי צַדִּיק בְּדִינוֹ מֵאַחַר שֶׁזּוֹכֶה בַּדִּין,

و بعد از آنکه در قضاوت او، منصف شناخته شد شخصی صدیق محسوب میگردد

از نظر به اینکه در آخر محاکمه پیروز شده و شخصی منصف شناخته شد لقب صدیق به او داده میشود و این لقب صدیق در اینجا معنای شخصی عادل و ذیحق دارد ولی نه آنکه واقعا ماهیت اصلی او "یک صدیق به تمام معنا" میباشد.

אֲבָל לְעִנְיַן אֲמִיתַּת שֵׁם הַתּוֹאַר וְהַמַּעֲלָה שֶׁל מַעֲלַת וּמַדְרֵגוֹת חֲלוּקוֹת צַדִּיקִים וּבֵינוֹנִים,

ولی درباره واقعیت نام لقبی، و برتری رتبه درجات مختلف اشخاص صدیق ها و بینونی ها،

אָמְרוּ רַבּוֹתֵינוּ־זִכְרוֹנָם־לִבְרָכָה: "צַדִּיקִים יֵצֶר טוֹב שׁוֹפְטָן, שֶׁנֶּאֱמַר: וְלִבִּי חָלַל בְּקִרְבִּי"

ربانیم ما یادشان به برکت، گفتند: صید قیم ذات خوبشان آنها را قضاوت می کند، همانطور که ذکر شده است: (در کتاب تهیلیم) ^۲۵ " و قلب من درون من خالی شده است".

این توصیفی است که داوید هملخ درباره موقعیت درونی و روحانی خود ذکر می کند. و آیا منظور داوید هملخ درباره این نوع توصیف چه می باشد؟

– שֶׁאֵין לוֹ יֵצֶר הָרָע, כִּי הֲרָגוֹ בְּתַעֲנִית;

منظور داوید هملخ آن است که دیگر دارای ذات بد نیست، زیرا که به وسیله روزه گرفتن، آن را کشت. در نسل های دیرین، برای آنها امکان پذیر بود، و طریقة موئسری بود، که به وسیله روزه گرفتن متعدد، سرشتو غریزه بد خود را شکست دهند و از بین ببرند.

אֲבָל כָּל מִי שֶׁלֹּא הִגִּיעַ לְמַדְרֵגָה זוֹ, אַף שֶׁזְּכֻיוֹתָיו מְרוּבִּים עַל עֲוֹנוֹתָיו – אֵינוֹ בְּמַעֲלַת וּמַדְרֵגַת צַדִּיק כְּלָל.

ولیکن هر شخصی که به چنین درجه ای نرسیده است، با وجود اینکه ذخوتهای او بیش از گناه های او می باشند - این شخص، بلکل، در رتبه و درجه صدیق نمی باشد.

و در واقع چنین شخصی نه تنها به درجه یک صدیق نرسیده است، بلکه حتی به درجه یک شخص بینونی نیز نرسیده است.

וְלָכֵן אָמְרוּ רַבּוֹתֵינוּ־זִכְרוֹנָם־לִבְרָכָה בַּמִּדְרָשׁ: "רָאָה הַקָּדוֹשׁ־בָּרוּךְ־הוּא בַּצַּדִּיקִים שֶׁהֵם מוּעָטִים – עָמַד וּשְׁתָלָן בְּכָל דּוֹר וָדוֹר וְכוּ',

و به این دلیل است که ربانیم ما "یادشان متبارک" در مِدراش( ^۲۶) ذکر کرده اند که: خداوند متعال دید که تعداد صدیقیم واقعی محدود می باشند، برخاست و آنها را در هر نسل و نسل کاشت و غیره.

به این معنا که خداوند تعیین کرد که هر کدام از این تعداد محدود صدیقیم در کدام نسل وجود خواهند داشت.

וּכְמוֹ שֶׁכָּתוּב: וְצַדִּיק יְסוֹד עוֹלָם":

و همانطور که نوشته شده است ^۲۷ : و "صدیق" پایه و بنیاد دنیا میباشد.

در این پاسوک، لغت صدیق به صورت انفرادی نوشته شده است زیرا که چنین درجه و هویت واقعی، یک صدیقی در درجه‌ای چنان نادر است، که در هر نسل ، فقط یک نفر به اوج چنین رتبه‌ای میرسد.

ازاین توضیحات درک می کنیم که چنین صدیقی، مسلما کسی میباشد که فقط و فقط دارای ذخوت و تهی از هیچگونه گناه می باشد.

אַךְ בֵּיאוּר הָעִנְיָן,

بلکه توضیحات این مورد، درباره هویت یک صدیق، هويت یک بینونی، و درجات مختلفی که در هرکدام از آنها وجود دارد

עַל פִּי מַה שֶּׁכָּתַב הָרַב חַיִּים וִיטַאל זִכְרוֹנוֹ לִבְרָכָה בְּשַׁעַר הַקְּדוּשָּׁה [וּבְעֵץ חַיִּים שַׁעַר נ' פֶּרֶק ב'],

بر طبق آنچه که "هاراو خَییم ویطََل"، یادش متبارک، در دروازه قدوسیت (شَعَر هَکِدوشاه) [و در "درخت زندگی" ،عِص خَییم، دروازه ۵۰، فصل دوم] نوشته است، به این صورت است

דִּלְכָל אִישׁ יִשְׂרָאֵל, אֶחָד צַדִּיק וְאֶחָד רָשָׁע, יֵשׁ שְׁתֵּי נְשָׁמוֹת,

که هر شخص یهودی چه یک صدیق وچه یک ظالم، دارای دو نشاما می باشد.

דִכְתִיב: "וּנְשָׁמוֹת אֲנִי עָשִׂיתִי",

همانطور که نوشته شده است ^۲۸ : و من "نشاماها" ساختم .

با وجود اینکه در این پاسوک صحبت از "یک فرد" می کند، ولی با این حال به "دو" نشناما اشاره می کند، به این معنا که هر یک شخصی دارای دو نشاماه می باشد. .

שֶׁהֵן שְׁתֵּי נְפָשׁוֹת

که آنها در واقع دو نَفس (روح) ^۲۹ و قدرت جان دهنده (دو روح) می باشند.

–נֶפֶשׁ אַחַת מִצַּד הַקְּלִיפָּה וְסִטְרָא אָחֳרָא,

یک نَفْس (روح) از طرف "کلیپاه" و "سیترا آخرا " سرچشمه میگیرد،

لغت "كليپاه" یعنی یک قِشر و یا پوست. خداوند قوایی را آفرید که قدرت الهی را درهمه موجودات می پوشاند و دقیقا شبیه پوستی است که یک میوه را می پوشاند. لغت "سیترا اخرا" یعنی "طرف دیگر" ، و منظور به طرف مقابل قدوسیت میباشد. این دو نام و اصطلاح، برای

خطاب به درجات ناپاکی در دنیا استفاده می شوند.

וְהִיא הַמִּתְלַבֶּשֶׁת בְּדַם הָאָדָם לְהַחֲיוֹת הַגּוּף,

و آن نَفس (روح) است که در خون آدم ملبس می شود تا اینکه بدن را جان ببخشد.

וּכְדִכְתִיב: "כִּי נֶפֶשׁ הַבָּשָׂר בַּדָּם הִיא",

همانطور که نوشته شده است ^۳۰ : "زیرا که نَفس (روح) زندگانی بخش در گوشت انسان، در خون می باشد".

וּמִמֶּנָּה בָּאוֹת כָּל הַמִּדּוֹת רָעוֹת, מֵאַרְבַּע יְסוֹדוֹת רָעִים שֶׁבָּהּ,

و از آن نفس (روح) است که تمامی خصلت های بد یک شخص، از چهار عناصر بَدی که در آن نفس (روح) وجود دارد، سرچشمه میگیرند.

همانطور که ترکیبی از عناصر آتش، حوا، آب و خاک در تمامی موارد جسمانی پیدا می شوند، به همین صورت، این نَفس از چهار عناصر روحانی ترکیب شده است. و از آنجایی که که این چهار عنصر از درجه ناپاکی سرچشمه می گیرند، خود این عناصر نیز، ناپاک هستند. و از این عناصر ناپاک، صفات ناپاک در یک شخص ریشه میگیرند.

דְּהַיְינוּ: כַּעַס וְגַאֲוָה – מִיסוֹד הָאֵשׁ שֶׁנִּגְבָּהּ לְמַעְלָה,

و آن صفات بد، به این صورت می باشند: عصبانیت و غرور از پایه و عنصر آتش زیرا که طبع آتش آن است كه به بالا برمیخیزد.

وقتی که شخصی احساس عصبانیت و یا غرور به او دست می دهد، در واقع همانند آتش روحیه او سر به بالا می کند. در حالت غرور یک شخص خود را بالاتر از بقیه می شمارد. عصبانیت نیز نوعی از احساس غرور می باشد. کسی که پر از غرور نباشد، به راحتی بوسیله تحریک از دیگری، عصبانی نخواهد شد.

וְתַאֲוַת הַתַּעֲנוּגִים – מִיסוֹד הַמַּיִם, כִּי הַמַּיִם מַצְמִיחִים כָּל מִינֵי תַּעֲנוּג,

و تمایل به لذتهای دنیا، از پایه و عنصر آب سرچشمه می گیرند، زیرا که آب به انواع لذتهای دنیا رشد می بخشد.

و از آنجایی که آب منبع رشد لذتهای دنیا می باشد، نشان دهنده آن است که در آب عنصر لذت نهفته است. و بنابراین تمایل به لذت از عنصر آب سرچشمه می گیرد.

וְהוֹלֵלוּת וְלֵיצָנוּת וְהִתְפָּאֲרוּת וּדְבָרִים בְּטֵלִים – מִיסוֹד הָרוּחַ,

و سَبُکی و تمسخر، و فخر فروشی و صحبت های بیهوده ، از پایه و عنصر هوا سرچشمه میگیرند.

וְעַצְלוּת וְעַצְבוּת – מִיסוֹד הֶעָפָר.

و تنبلی و غمگینی - از پایه و عنصر خاک سرچشمه میگیرند.

یکی از خصوصیات خاک سنگینی و افتادگی است، به همین صورت کسی که در حالت تنبلی و

غمگینی است، احساس میکند که اعضای بدن او افتاده و سنگین شده اند.

וְגַם מִדּוֹת טוֹבוֹת שֶׁבְּטֶבַע כָּל יִשְׂרָאֵל בְּתוֹלְדוֹתָם, כְּמוֹ רַחֲמָנוּת וּגְמִילוּת חֲסָדִים – בָּאוֹת מִמֶּנָּה.

و همچنین خصلتهای خوبی که در طبع هر یک از یهودیان از هنگام تولد آنها وجود دارد، مانند رحم و نیکی کردن - از آن نَفس (روح) سرچشمه میگیرند.

ولی از آنجایی که قبلا ذکر کردیم که این نفسی است که از طرف ناپاکی سرچشمه میگیرد، چگونه امکان دارد که خصلتهای خوب نیز از همین نفس سرچشمه بگیرند؟

כִּי בְּיִשְׂרָאֵל נֶפֶשׁ זוֹ דִּקְלִיפָּה, הִיא מִקְּלִיפַּת נוֹגַהּ, שֶׁיֵּשׁ בָּהּ גַּם כֵּן טוֹב,

زیرا که در یک یهودی این نَفس (روح) که متعلق به درجه ای ناپاک است، از درجه‌ای ناپاک به نام "نوگه" میباشد، که در آن خوبی نیز وجود دارد،

וְהִיא מִסּוֹד "עֵץ הַדַּעַת טוֹב וָרָע":

و این درجه "کلیپای نوگه" که ناپاک است، از راز "درخت دانش" سرچشمه میگیرد که شامل هر دو، هم خوبی و هم بدی می باشد.^۳۱

מַה שֶּׁאֵין כֵּן נַפְשׁוֹת אוּמּוֹת הָעוֹלָם, הֵן מִשְּׁאָר קְלִיפּוֹת טְמֵאוֹת, שֶׁאֵין בָּהֶן טוֹב כְּלָל,

ولیکن نفس اقوام دنیا، آنها از دگر درجات کلیپا های ناپاک سرچشمه می گیرند که در آنها هیچ خوبی وجود ندارد،

כְּמוֹ שֶׁכָּתוּב בְּעֵץ חַיִּים שַׁעַר מ"ט פֶּרֶק ג'. וְכָל טִיבוּ דְּעָבְדִין הָאוּמּוֹת לְגַרְמַיְיהוּ עָבְדִין,

همانطور که در "عِص خَییم" دروازه ۴۹, فصل ۳ نوشته شده است. و هر خوبی که آن قومها انجام می دهند برای انگیزه خودخواهانه انجام می‌دهند‌.

וְכִדְאִיתָא בַּגְּמָרָא עַל פָּסוּק: "וְחֶסֶד לְאוּמִּים חַטָּאת" –שֶׁכָּל צְדָקָה וָחֶסֶד שֶׁאוּמּוֹת הָעוֹלָם עוֹשִׂין, אֵינָן אֶלָּא לְהִתְיַיהֵר כוּ':

و همانطور که در گمارا ^۳۲ درباره توضیح پاسوک ^۳۳ دیده میشود: " و نيكى اقوام گناه است"- که تمامی صدقه و نیکوکاری که اقوام دنیا انجام می دهند، چیزی غیر از تمجید از خود نیست.

وقتی یک یهودی دست به کار نیکی می زند، غریزه اصلی او کمک به همنوع خود است، کما آنکه اگر آن شخص دیگر احتیاجی به کمک نداشته باشد، این امر به او لذت بیشتری از کمک کردن به آن شخص میدهد.

ولی این امر به اقوام دیگر صدق نمی کند. دلیل اصلی کمک آنها به یک شخص محتاج، احتیاج آن شخص و بهبود موقعیت او نیست، بلکه به خاطر تمجید از خود، و احساس خوبی که به او دست می دهد، می باشد.

البته تذکر این امر در اینجا بسیار مهم است، که در میان اقوام دنیا نیز اشخاصی وجود دارند، که نَفس (روح) جان دهنده ای که در آنها وجود دارد، از درجه "کیپای نوگه" سرچشمه میگیرد.^۳۴ این اشخاص "افراد نیکوکار اقوام دنیا" نامیده میشوند، و چنین اشخاصی، نیکوکاری را " واقعا " به خاطر کمک به دیگران انجام می دهند و " نه بخاطر تمجید" از خود.